Tahvil Faizleri Neden Artıyor?
· Dr. Burcu Aydın · Ekopolitik

Türkiye ekonomisinde yüksek enflasyon, ekonomik faaliyetlerdeki yavaşlama ve finansal piyasalarda artan riskler gündemdeki yerini koruyor. Son dönemde bu gelişmelere tahvil faizlerindeki yükseliş de eklendi. Özellikle uzun vadeli TL tahviller faizlerinde artış, yalnızca mevcut finansman koşullarını değil, yatırımcıların gelecek döneme ilişkin enflasyon, faiz ve risk beklentilerini de yansıtıyor.
Tahvil faizleri ne kadar yükseldi?
Tahvil piyasasındaki faiz artışı özellikle TL cinsinden uzun vadeli devlet tahvillerinde belirgin hale geldi. 19 Kasım itibarıyla iki yıllık TL tahvil faizi yüzde 39,5, beş yıllık tahvil faizi yüzde 39,4, on yıllık tahvil faizi ise yüzde 36,8’e oldu. Ekim ortasından bu yana iki yıllık tahvil faizi görece yatay seyrederken, uzun vadeli tahvil faizlerindeki yükseliş yaklaşık 1 puana ulaştı.
Uzun vadeli TL tahviller neden baskı altında?
Tahvil faizlerindeki yükselişin uzun vadeli TL tahvillerde yoğunlaşması, yatırımcıların yalnızca mevcut para politikasını değil, orta vadeli enflasyon görünümünü ve finansal riskleri de fiyatladığını gösteriyor. Özellikle döviz cinsi tahvillerde benzer ölçüde bir yükseliş yaşanmaması, risk algısındaki bozulmanın TL'nin gelecekteki satın alma gücüne ve uzun vadeli finansal koşullara ilişkin belirsizliklerden kaynaklandığına işaret ediyor.
Yurt içi kaynaklı baskılarda iki unsur öne çıkıyor.
1. Enflasyon
Türkiye'de 2023 yılından bu yana uygulanan sıkı para politikasına rağmen enflasyonun yüksek seyretmesi ve fiyatlama davranışlarındaki katılık, faizlerin kalıcı olarak düşürülmesini güçleştiriyor. Özellikle enflasyon beklentilerinin hedeflerle yakınsamaması, yatırımcıların uzun vadeli TL varlıklarda daha yüksek getiri talep etmesine neden oluyor.
2. Fon Krizi
Fon krizinin ardından finansal piyasalarda artan belirsizlik, yatırımcıların risk algısını ve likidite tercihlerini değiştirdi. Bazı fonlarda yaşanan tasfiye ve yeniden fiyatlama süreci, yalnızca doğrudan etkilenen yatırımcıları değil, diğer finansal varlıklara yönelik talebi de etkiledi. Yabancı yatırımcıların Türk varlıklarına yönelik işlemlerinde de dalgalanma belirginleşti. Özellikle hisse senedi piyasasında yaşanan çıkışlar ve rezervlerdeki dönemsel gerileme, finansal kırılganlıklara ilişkin endişeleri artırdı. Ayrıca bu dönemde artan likidite ihtiyacı ve yatırımcıların daha kısa vadeli araçlara yönelmesi de bu baskıyı artırmış olabilir. Uzun vadeli tahvillerin faiz değişimlerine daha duyarlı olması, satışların fiyatlar üzerindeki etkisini de güçlendiriyor.
Küresel piyasalarda riskler artıyor
Tahvil faizleri üzerindeki baskının önemli bir kaynağı küresel ekonomideki gelişmelerden de geliyor.
Başta ABD ve Avrupa olmak üzere gelişmiş ekonomilerde enflasyonun yüksek seyretmesi ve enerji fiyatlarının oluşturduğu maliyet baskısı, merkez bankalarının para politikalarını sıkılaştırmasına yol açıyor.
Bunun yanında gelişmiş ülkelerin yüksek kamu borç stokları ve bütçe açıkları, tahvil piyasaları üzerinde ilave baskı oluşturuyor. Artan borçlanma ihtiyacı tahvil arzını yükseltirken, yatırımcılar uzun vadeli kamu borçlanma araçlarını taşımak için daha yüksek getiri talep ediyor.
Küresel hisse senedi piyasalarındaki gelişmeler de risk algısını etkiliyor. Özellikle teknoloji ve yapay zekâ yatırımlarına ilişkin yüksek değerlemeler, şirketlerin gelecekteki kârlılıklarına yönelik belirsizliklerle birleştiğinde satış baskısını artırabiliyor. Bu süreçte yatırımcıların riskli varlıklara yönelik iştahının azalması, gelişmekte olan ülkelere yönelen sermaye akımlarını da olumsuz etkiliyor.
Merkez Bankası’nın faiz indirim alanı daralıyor
Tahvil piyasasındaki bu gelişmelerin en önemli sonuçlarından biri, Merkez Bankasının aralık ayında alacağı faiz kararı üzerinde ortaya çıkıyor.
Normal koşullarda iç talepteki sert yavaşlama, finansmana erişimde yaşanan güçlükler ve ekonomik faaliyetlerdeki zayıflama, faiz indirimlerini destekleyen unsurlar olarak değerlendirilebilir. Ancak mevcut koşullar yalnızca büyüme görünümü üzerinden para politikası kararı alınmasına imkân vermiyor. Bir tarafta yüksek enflasyon, beklentilerdeki katılık ve fiyatlama davranışlarında devam eden bozulma bulunuyor. Diğer tarafta ise fon krizinin finansal sistem üzerindeki etkileri, küresel piyasalarda yüksek seyreden risk algısı ve uzun vadeli tahvil faizlerindeki yükseliş yer alıyor.
Bu koşullarda politika faizinin düşürülmesi, uzun vadeli piyasa faizlerinin de aynı yönde hareket edeceği anlamına gelmiyor. Aksine, erken bir faiz indiriminin enflasyon ve kur beklentilerini olumsuz etkilemesi halinde tahvil faizleri üzerindeki yukarı yönlü baskı daha da artabilir. Ekonomik faaliyetlerdeki yavaşlama giderek daha fazla hissedilse de enflasyon beklentilerinde kalıcı bir iyileşme sağlanmadan ve finansal piyasalardaki riskler belirgin biçimde azalmadan atılacak gevşeme adımları, mevcut istikrar programının etkinliğini zayıflatabilir.
Sonuç olarak Türkiye'de sorun yalnızca faizlerin yüksek olması değil, faizlerin kalıcı olarak düşmesini sağlayacak enflasyon beklentilerinin ve güven ortamının henüz yeterince güçlenmemiş olmasıdır.
Son olarak, bu vesileyle Ekonomi Gazetesi'nin dördüncü yaşını şimdiden kutluyor, başta değerli çalışma arkadaşlarım olmak üzere gazetenin yayın hayatına katkıda bulunan herkesi tebrik ediyorum. Nitelikli ve bağımsız yayıncılığın öneminin giderek arttığı bir dönemde, Ekonomi Gazetesi’nin nice başarılı yıllara ulaşmasını diliyorum.